Η λέξη ρεφορμισμός στα ελληνικά σημαίνει μεταρρύθμιση. Η μαρξιστική θεωρεία έχει σαν δεδομένο πως οι εργάτες θα κέρδιζαν τον σοσιαλισμός μέσα από μια επανάσταση. Οι Μαρξ και Ένγκελς έγραψαν στο Κομουνιστικό Μανιφέστο πως ο σοσιαλισμός είναι η αυτοαπελευθέρωση της εργατικής τάξης.
Τι είναι Ρεφορμισμός;
Όλα άλλαξαν όταν στο τέλος του 19ου αιώνα, ο κορυφαίος ηγέτης του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος στην Γερμανία, Έντουαρντ Μπέρνσταϊν προώθησε την θεωρία πως ήταν δυνατό να κερδηθεί ο σοσιαλισμός με ειρηνικό τρόπο. Το κόμμα τότε ήταν τεράστιο με ένα εκατομμύριο μέλη και είχε απόλυτη ηγεμονία πάνω στο εργατικό κίνημα. Πολλοί εργατοπατέρες τότε εξέφρασαν υποστήριξη στις ιδέες του Μπέρνσταϊν και είπαν πως αυτός είχε το θάρρος να εκφράσει ανοιχτά αυτά που αυτοί πίστευαν στα κρυφά.
Η θεωρία περιληπτικά λέει πως η επανάσταση δεν χρειάζεται και πως μέσα από εκλογές, σοσιαλιστές ηγέτες θα φτιάξουν κυβέρνηση που με μια μια σειρά μεταρρυθμίσεις θα αλλάξουν το σύστημα. Όπως την περίγραψε ο καθηγητής μου Paul Hirst, είναι η θεωρία ‘σαλάμι’. Κόβεις φέτα, φέτα το σαλάμι μέχρι σε κάποιο σημείο θα λείψει. Έτσι και ο ρεφορμισμός, μετά από σειρά μεταρρυθμίσεις, θα έρθει μια μέρα που ο καπιταλισμός θα πάψει να υπάρχει και θα έχει αντικατασταθεί με τον σοσιαλισμό, χωρίς επανάσταση και αιματοκύλισμα.
Στην μπροσούρα της, Ρεφορμισμός ή Επανάσταση (1900) η Ρόζα Λούξεμπουργκ απάντησε στον Μπέρνσταϊν, είναι μια απάντηση που στέκει ακόμη και σήμερα. Εδώ θα θίξω απλός δυο κεντρικά θέματα που προώθησε η Λούξεμπουργκ.
Στις πρώτες κιόλας σελίδες η Λούξεμπουργκ γράφει πως η αντιπαράθεση (ρεφορμισμός ή επανάσταση) είναι γέλια Και φυσικά σαν επαναστάτες παλεύουμε για μεταρρυθμίσεις για πολλούς λόγους, απλώς δεν έχουμε τις ψευδαισθήσεις πως αυτές είναι αρκετές για την επίτευξη του σοσιαλισμού. Οι δύο κύριοι λόγοι που παλεύουμε για μεταρρυθμίσεις είναι γιατί πραγματικά προωθούμε τα συμφέροντα της εργατικής τάξης και παλεύουμε για μια καλύτερη ζωή στον καπιταλιστικό σύστημα με καλούς μισθούς και συνθήκες δουλειές.
Ο δεύτερος λόγος έχει να κάνει με τον μύθο του Σισύφου, ένα παράδειγμα που χρησιμοποιούσε συχνά η Λούξεμπουργκ. Στον Άδη ο Σίσυφος ήταν καταδικασμένος να σπρώχνει ένα τεράστιο βράχο σε ένα λόφο και όταν έφτανε στην κορυφή ο βράχος κυλούσε ξανά στην βάση, ο Σίσυφος ήταν αναγκασμένος να αρχίσει πάλι από την αρχή. Παρόμοια και η διαδικασία για μεταρρυθμίσεις, η εργατική τάξη κέρδισε το οκτάωρο και τώρα είναι σχεδόν ανύπαρκτο, κέρδισε το ΑΤΑ και έχει χαθεί κλπ. Η διαφορά του Σισύφου με τους άλλους στον Άδη ήταν πως στην διαδικασία έφτιαχνε μυς έτσι με την παραμικρή ευκαιρία, είχε την δυνατότητα να ξεφύγει πρώτος. Η πάλη για μεταρρυθμίσεις εκτός από τα κεκτημένα που συχνά κερδίζει η εργατική τάξη, ταυτόχρονα είναι και πεδίο εκπαίδευσης για οργάνωση, πειθαρχία, αλληλεγγύη κλπ, εκπαίδευση απαραίτητη για την επιτυχία μιας επανάσταση.
Το δεύτερο κεντρικό θέμα η Λούξεμπουργκ, το ανάφερε στην μπροσούρα της ‘Η Γενική Απεργία’ μετά την πρώτη επανάσταση στην Ρωσία το 1905. Πρόσεξε πως για την γενική απεργία υπήρχαν δυο αντιμετωπίσεις. Η πρώτη από τους εργατοπατέρες που ήταν ενάντια γιατί έχαναν τον έλεγχο και από την άλλη υποστηριχτές που πίστευάν πως η γενική απεργία ήταν η λύση στα πάντα. Η Λούξεμπουργκ διαφώνησε και με τις δυο τάσεις. Η απάντηση της ήταν απλή και στέκει και για την γενική απεργία και για την επανάσταση. Απάντησε κάπως έτσι – αυτά τα κοινωνικά ξεσπάσματα δεν είναι όπως μια βρύση που κάποιος όποτε θέλει την ανοίγει και όποτε γουστάρει την κλίνει. Μια επανάσταση και ένα κίνημα γενικής απεργίας είναι κοινωνικά φαινόμενα που ξεπηδούν κάτω από συνθήκες που δεν γνωρίζει κανείς και το ερώτημα πάντα είναι αν τις καταπολεμάς (όπως οι ρεφορμιστές) ή αν παλεύεις για την τελική τους νίκη (όπως οι επαναστάτες).
Τα σημερινά Σοσιαλδημοκρατικά κόμματα όπως ΠΑΣΟΚ, ΣΥ.ΡΙΖ.Α, Εργατικό Κόμμα Βρετανίας κλπ, είναι όλα τους ρεφορμιστικά κόμματα. Μπορούν να προσφέρουν μεταρρυθμίσεις όταν ο καπιταλισμός είναι σχετικά υγιείς, όταν όμως υπάρχει κρίση αυτά τα κόμματα θεωρούν καθήκον τους να βοηθήσουν το σύστημα να αναρρώσει έτσι που να είναι σε θέσει να προσφέρει μερικά ψίχουλα και σε εμάς. Γι’ αυτό ακούμε συνθήματα όπως σφίξετε την ζώνη, κάνετε υπομονή, χρειάζεται ενότητα να ξεπεράσουμε την κρίση κλπ. Τα είδαμε πρόσφατα πρώτα με το ΠΑΣΟΚ και μετά με το ΣΥ.ΡΙΖ.Α.
Έτσι έχουμε την αντιφατική κατάσταση όπου οι καλύτεροι μαχητές για μεταρρυθμίσεις δεν είναι οι ρεφορμιστές αλλά οι επαναστάτες, ιδιαίτερα σε περίοδο κρίσης.
Το μεγάλο ερώτημα είναι ‘πως περιγράφουμε το ΑΚΕΛ’. Εδώ θα δώσω μια προσωπική άποψη. Το ΑΚΕΛ είναι ένα κόμμα που θέλει και τον σκύλο χορτάτο και την πίτα σωστή. Σε καμία περίπτωση δεν θα δεχτεί πως δεν είναι επαναστατικό κόμμα. Κάτι τέτοιο θα το αναγκάσει να κάνει κριτική στον Μαρξ, στον Λένιν και άλλους που αγιάζει εδώ και χρόνια. Ταυτόχρονα καθημερινά δουλεύει σε μια ρεφορμιστική βάση. Αυτό που του επιτρέπει αυτή την αντιφατική συμπεριφορά είναι η στήριξη της ‘Θεωρίας των Σταδίων’. Αυτό είναι μεγάλο θέμα και δεν μπορεί να αναλυθεί με λίγα λόγια, περιληπτικά όμως υποστηρίζει πως η Κύπρος δεν είναι σε θέση να προχωρήσει στον σοσιαλισμό γιατί πρώτα πρέπει να ξεπεράσει το στάδιο που υπάρχει αυτή την περίοδο που είναι η λύσης του εθνικού προβλήματος. Όταν ακούμε από το ΑΚΕΛ να λέει ‘έχουμε εθνικό πρόβλημα’ αυτό εννοεί. Με πρόεδρο τον Χριστόφια το ΑΚΕΛ δούλεψε καθαρά με ρεφορμιστικό τρόπο, έδωσε μερικές μεταρρυθμίσεις αλλά το σύστημα παρέμεινε καπιταλιστικό. Με την κρίση και την αλλαγή κυβέρνησης και καθώς η άρχουσα τάξη κτυπούσε ανελέητα την εργατική τάξη, το ΑΚΕΛ ξανά κινήθηκε σαν σοσιαλδημοκρατικό σε περίοδο κρίσης.
Ελπίζω να κάλυψα μερικά κύρια σημεία, οι μπροσούρες της Λούξεμπουργκ είναι μικρές και ευκολοδιάβαστες, ρίξετε τους μια ματιά, αξίζει τον κόπο.
Deme's Blog 